Mặc dù đã lắp đặt hơn 10{1}} thiết bị tiết kiệm năng lượng trong đội tàu toàn cầu nhưng dữ liệu mới nhất cho thấy đến năm 2026, gần một nửa số tàu chở dầu, tàu chở hàng rời và tàu container hiện có sẽ phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng do quy định phát thải carbon quốc tế.
Theo Clarkson Research, trong vòng hai năm, 46% tàu thuyền sẽ có xếp hạng Chỉ số cường độ carbon (CII) là D hoặc E, nghĩa là chúng sẽ phải đối mặt với áp lực thương mại và quy định ngày càng tăng.
Bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 năm 2023, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã yêu cầu tất cả các tàu tính toán Chỉ số Tàu hiện có Hiệu quả Năng lượng (EEXI) hiện có để đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng và lập báo cáo xếp hạng CII hàng năm. Xếp hạng CII yêu cầu chủ tàu thu thập dữ liệu và xếp hạng hiệu quả của tàu theo thang điểm từ A đến E, trong đó “E” là kém nhất và “A” là tốt nhất. Tàu phải đạt ít nhất cấp C; nếu một con tàu được xếp hạng E hoặc có xếp hạng D trong ba năm liên tiếp, nó phải xây dựng kế hoạch khắc phục trong Kế hoạch quản lý hiệu quả năng lượng tàu thủy (SEEMP).
Theo thời gian, các mục tiêu của CII sẽ trở nên nghiêm ngặt hơn và đội tàu già cỗi sẽ đặt những tàu này vào tình thế hết sức bất lợi trong các đánh giá CII trong tương lai.
Trong những năm gần đây, tỷ lệ phế liệu tàu giảm đã dẫn đến tuổi thọ trung bình của đội tàu toàn cầu tăng lên. Dữ liệu cho thấy tuổi trung bình của tàu chở hàng rời đã tăng từ 10,2 năm cách đây 5 năm lên 12,5 năm, tàu chở dầu tăng từ 10,9 năm lên 13,6 năm và tàu container tăng từ 12,4 năm lên 13,8 năm.
Bất chấp những thách thức khó khăn, các chủ tàu không ngồi yên. Trong quá trình tìm kiếm những đột phá về hiệu quả năng lượng, việc áp dụng các công nghệ tiết kiệm năng lượng khác nhau đã trở thành chủ đề nóng trong ngành.
Hiện nay, 237 tàu đã lắp đặt hệ thống bôi trơn bằng không khí trên thân tàu và 56 tàu được trang bị thiết bị đẩy bằng gió. Về mặt đóng mới, số lượng đặt hàng cho hệ thống bôi trơn bằng không khí đã lên tới 332 chiếc và thiết bị đẩy gió là 87 chiếc. Những công nghệ này có thể làm giảm đáng kể lực cản của tàu, từ đó giảm mức tiêu thụ nhiên liệu, nhưng tốc độ áp dụng chúng vẫn còn hạn chế.
Mặc dù IMO vẫn chưa xác định khung pháp lý cho công nghệ thu giữ carbon nhưng 36 tàu đã triển khai các thiết bị thu giữ carbon, cùng với 12 đơn đặt hàng nữa đang được chuẩn bị. Hiệu suất hoạt động của các tàu này thể hiện cách tiếp cận thử nghiệm của ngành đối với công nghệ tiên tiến trong trường hợp không có định hướng chính sách rõ ràng.
Pin hàng hải cũng đang trở nên phổ biến hơn trên các tàu có trọng tải từ 100 tấn trở lên, với 612 tàu hiện đang sử dụng chúng. Ngoài ra, các thiết bị tiết kiệm năng lượng có chi phí thấp và dễ lắp đặt như bóng bánh lái, ống chân vịt và cánh tản nhiệt ở đầu cánh quạt đang ngày càng được các chủ tàu ưa chuộng. Việc lắp đặt bóng đèn bánh lái đã vượt quá 4,000 chiếc, trong khi việc áp dụng ống chân vịt và vây đầu lưỡi đã đạt khoảng 3,000 tàu.
Với việc triển khai CII và thắt chặt các quy định trong tương lai, những thách thức mà ngành vận tải biển phải đối mặt không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn liên quan đến mô hình kinh doanh. Các chủ tàu tụt hậu về hiệu quả sử dụng năng lượng và chuyển đổi nhiên liệu sẽ dần mất đi lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Ngược lại, các công ty đầu tư sớm vào công nghệ tiết kiệm năng lượng và nhiên liệu xanh có thể đạt được lợi thế cạnh tranh trong môi trường pháp lý mới.
Bất chấp sự nhiệt tình không ngừng đối với các công nghệ tiết kiệm năng lượng trong ngành vận tải biển, việc chỉ dựa vào nâng cấp công nghệ là không đủ để đáp ứng đầy đủ những thách thức mà CII đặt ra. Trong tương lai, ngành này có thể phải đối mặt với những điều chỉnh cơ cấu quan trọng hơn, bao gồm việc đẩy nhanh việc loại bỏ các tàu cũ, tối ưu hóa hiệu quả vận hành tàu và đổi mới nhiên liệu ở quy mô lớn hơn. Những xu hướng này sẽ không chỉ xác định lại bối cảnh ngành mà còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi kinh tế xanh toàn cầu.
Trong “cuộc chạy đua” về lượng khí thải carbon này, chỉ những công ty vận tải biển có thể đạt được sự cân bằng giữa phản ứng ngắn hạn và chiến lược dài hạn mới có thể củng cố vị trí của mình và trở thành động lực của nền kinh tế xanh toàn cầu.
